Medzlis Prijepolje, Islamska zajednica, vakuf Sarajlija koji je početkom 17. stoljeća bio muderris i muftija u Sarajevu, Beogradu i Damasku – Islamska Zajednica u Srbiji – Medžlis Prijepolje
Duhovnost / Tradicija 

Sarajlija koji je početkom 17. stoljeća bio muderris i muftija u Sarajevu, Beogradu i Damasku

U našoj historiografiji često se navodi da je hadži Husein-efendija Muzaferija bio prvi poznati Sarajlija koji je, nešto prije 1681. g., došao do položaja muderrisa Gazi Husrev-begove medrese u Sarajevu (Vidi: Spomenica Gazi Husrev-begove četiristogodišnjice, Sarajevo, 1932, str. 149). Činjenica je, međutim, da je osam decenija prije njega jedan drugi Sarajlija po imenu Fadlullah ibn Isa es-Sarayi el-Bosnevi četiri godine bio ne samo muderris Gazi Husrev-begove medrese nego, istovremeno, i sarajevski muftija. U nastavku ovoga rada čitaocima Preporoda u najkraćim crtama predstavljamo njegov životni put od rođenja do smrti.

 

Fadlullah ibn Isa u Sarajevu

Fadlullah ibn Isa es-Sarayi el-Bosnevi rođen je u Sarajevu u mjesecu saferu 969/1561. g. Školovao se u Sarajevu i, najvjerovatnije, u Istanbulu. Povodom njegovog imenovanja muderrisom Seldžukije (tj. Gazi Husrev-begove) medrse u Sarajevu i sarajevskim muftijom 1009/1600. godine tuzlanski kadija Ahmed Čelebi spjevao mu je hronogram (Vidi: Mehmed Handžić, Književni rad bosanskohercegovačkih muslimana, str. 56). Otuda nas čudi što ga u svojim Sarajevskim muftijama Sejfuddin Kemura, uopće, ne spominje. Postoje i drugi relevantni historijski izvori iz kojih se nedvosmisleno vidi da je Fadlullah-efendija bio sarajevski muftija. Iz Opširnog popisa Bosanskog sandžaka iz 1604. godine (Vidi: Svezak I/1, str. 159) vidi se da je Fadlullah, muftija Sarajeva te godine u selu Otes imao zemlju kupljenu od Halil-ćehaje i subaša Husejna i Mezida kao i zemlju uzetu uz tapiju od Nezira i Ibrahima, sinova nekog Ahmeda.

Osim toga, Abdullah-efendija Drnišlija u svome Zborniku Bosanskih memorijala (v. br. 183: 121, 85/3) donosi nedatirani prijepis jednog mahzara koji je, u ime uleme i dobrih ljudi grada Sarajeva, Visokoj porti poslao muderris Gazi Husrev-begove medrese Fadlullah ibn Isa. Oni se u mahzaru žale da već duže vremena nemaju kadiju koji bi njihove poslove i predmete rješavao po šerijatu ili po urfu (običaju) i mole da se za sarajevskog kadiju postavi Ahmed-efendija, bivši kadija Srebrenice i Bohorine, koji je do tada u svim mjestima u kojima je bio, uvijek bio pravedan i ispravan i niko se na njega, bilo zbog čega, nije žalio. Ovaj Ahmed-efendija, sin Abdurrahman-efendije Babakuša, muftije u Plovdivu i autora poznatog fikhskog djela pod nazivom Bustan Šeka᾿ik en-Nu‘man fi el-fikh, bio je sarajevski kadija od mjeseca džumade-l-ahira 1014. (oktobra 1605.) do mjeseca zu-l-hidždžeta 1014. (maja 1606.) godine (Vidi: Muvekkit, Povijest Bosne I, str. 248).

Fadlullah ibn Isa u Beogradu

Izgleda da je Fadlullah ibn Isa es-Sarayi napustio mjesto muderrisa Gazi Husrev-begove medrese i sarajevskog muftije i otišao u Beograd, prije nego je Ahmed-efendija postavljen za sarajevskog kadiju. To se može zaključiti po tome što se već 1013. (1604.) godine, kao muderris Gazi Husrev-begove medrese u Sarajevu, spominje Abduldželil-efendija, učitelj našeg slavnog pisca Muhammeda Musića, Allameka. Fadlullah-efendija je u Beogradu nastavio muderrisku službu u medresi Gazi Mehmed-paše Jahjapašića. Istovremeno je obavljao i službu beogradskog muftije. Hronogram o njegovom postavljenju muderrisom Gazi Mehmed-pašine medrese i beogradskim muftijom 1013. (1604.) godine spjevao mu je gore spomenuti tuzlanski kadija i pjesnik Ahmed Čelebi. Ove dvije službe (muderrisa i muftije) u Beogradu obavljao je do 1020. (1611.) godine, kada se preko Istanbula i Damaska uputio u Mekku radi obavljanja hadža.

Fadlullah ibn Isa u Damasku

Po svoj prilici, tada se Fadlullah ibn Isa dobro upoznao sa tamošnjim prilikama i pripremio teren za nastavak službe u Damasku. To se vidi po tome što se poslije obavljenog hadža nije vratio ni u Beograd ni u Sarajevo, nego se stalno nastanio u mahali Šejha Amuda, unutar kapije el-Džabija, u Damasku. Tu je prvo počeo predavati u medresi el-Eminiji, da bi u mjesecu ramazanu 1021. (oktobru 1612.) preuzeo medresu et-Takviju od Šihaba el-‘Aysavija. Ova posljednja slovila je kao jedna od najpoznatijih medresa u Damasku i u klasičnoj literaturi se često poredi s Nizamijom u Bagdadu. Pored redovnih predavanja u medresi et-Takviji, Fadlullah ibn Isa je imao i svoj kružok u Emevijskoj džamiji, gdje su njegova predavanja iz filozofije i tradicionalnih znanosti slušali i neki od najznamenitijih prvaka i uglednika iz Damaska. Dugo godina je bio muftija u Damasku. Njegovi biografi navode da su njegove fetve bile cijenjene i da su nalazile dobar prijem.

Fadlullah ibn Isa bio je sljedbenik halvetijskog derviškog reda. U ovaj red uveo ga je šejh Ahmed ibn ‘Ali el-Hariri el-‘Assali, koji ga je, ubrzo, uzeo za svoga halifu (zamjenika). Sa svojim šejhom često se povlačio u osamljenje (halvet). Iako je, kao učenjak i sufija, bio poštovan i omiljen kod prvaka i uglednika, to mu nije smetalo da bude blizak s trgovcima, zanatlijama i zemljoradnicima. U skladu sa svojim mogućnostima slovio je kao veoma sposoban, snalažljiv i praktičan čovjek, koji je znao kako treba ekonomisati i rješavati životna pitanja. Tako se i danas priča da je jednom prilikom rekao da bi kuću trebalo praviti sa što debljim zidovima (brvnima) kako bi se što manje trošilo za njeno zagrijavanje. Njegov najpoznatiji biograf Muhammed Emin ibn Muhammed el-Muhibbi u svome djelu pod naslovom Hulasa el-eser fi a‘yan el-karn al-hadi ašere (Kratak pregled djela najznamenitijih ličnosti iz jedanaestog stoljeća po Hidžri) o njemu je napisao: „Bio je omiljen kao imam (vođa) i poznat kao profesor. Bio je uzoran učenjak, iznimno dobar znalac fikha, duboko pronikao u sve njegove oblasti, koji je dobro raspoznavao pouzdane interpretacije od natruha, koji je i sam dao doprinos mnogim njegovim granama. Istinski dobro je poznavao islamsku tradiciju, hadis i književnost, sa stajališta čovjeka koji se time aktivno bavio. Imao je čvrstu vjeru u pobjedu dobra.“ (Prijevod: Mehmed Handžić, Književni rad…, str. 56).

Džamija Fadlullaha Bosnevije u Damasku

I danas u Damasku, izvan zidina starog grada, zapadno od trga el-Merdža u ulici el-Džumhuriyya (Republika), naspram zgrade Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Sirije, postoji džamija pod imenom Džamija Fadlullaha el-Bosrevije. O ovoj džamiji istraživač Imad el-Ermeši piše: „Ne raspolažemo nikakvim podacima o graditelju ili vakifu po imenu Fadlullah el-Bosrevi koji je podigao ovu džamiju. Takva osoba se ne spominje ni u jednom historijskom izvoru, kao ni historiji Damaska. Takvo ime stoji jedino na mermernoj ploči iznad ulaza u džamiju koja je podignuta 1240/1824. g. za vrijeme valije Bilana Mustafa-paše u doba osmanskog sultana Mahmuda II. U popisu džamija iz 1924. g. dr. Esad Talas kaže: ‘Džamija Fadlullaha el-Bosrevije pod brojem 228 nalazi se na el-Merdžu na obali rijeke Berdi. To je bila stara i dotrajala džamija koja se srušila, pa ju je Vakufska uprava ponovo obnovila i ispod nje podigla tri vakufska skladišta. Iznad njih, prednja strana džamije je obložena mermernim pločama. Na ulazu se nalaze dva velika prozora. U džamiju se ulazi kroz dugi hodnik koji vodi u široko dvorište popločano mozaicima. U džamiju vode dvadeset mermernih stepenika koje nose dva velika i dva manja mermerna stuba. U džamiji se nalazi prelijep kameni mihrab i minbera izrađena od orahova drveta.᾿ Pozivajući se na dr. Talasa, rahmetli dr. Šihabi u svome radu pod naslovom Me᾿azin Dimešk (Minareta Damaska) navodi da se ova džamija početkom XX stoljeća, zaista, srušila i da je Vakufska uprava Šama pristupila njenoj obnovi, ali u nešto izmijenjenom obliku. U izradi projekta ove džamije učestvovao je akademski slikar i arhitekta rahmetli Teufik Tarik, stručnjak kakvome na ovom polju nije bilo ravna. Ovdje želim napomenuti da je na Forumu Šamski jasmin dostupno više iscrpnih historijskih studija o džamijama Damaska i da je nemoguće zamisliti da na ovako istaknutom mjestu u samom srcu Damaska, pored trga el-Merdža i naspram zgrade Saraya, tj. rezidencije osmanske vlasti iz perioda koji nije tako daleko kao što je memlučki ili ejjubidski bude podignuta džamija, a da se ne zna ko je njen graditelj ili vakif. Zar nije tako?“

U nastavku rada Imad el-Ermeši detaljno objašnjava kako je došlo do iskrivljavanja imena graditelja i vakifa Fadlullaha el-Bosnevije u Fadlullaha el-Bosrevije. Kao ključni dokaz da se radi o Fadlullahu ibn Isau Bosneviji on navodi gore spomenuto el-Muhibbijevo djelo Hulasa el-eser fi a‘yan el-karn al-hadi ašere u kome stoji da je naš Fadlullah upravo na tome mjestu podigao džamiju i ostavio veliki vakuf za njeno izdržavanje. (Vidi opširnije: http://www.naseemalsham.com/ar/Pages.php?page=readTourism&pg_id=39228 Dostupno 25. 9. 2014).

Fadlullah ibn Isa es-Sarayi el-Bosnevi umro je 12. safera 1039. (1. oktobra 1629.) godine. Ukopan je u haremu Bab es-Sagir (Mala Kapija) u Damasku u blizini mezara Bilala Habešije.

preuzeto sa: www.preporod.com

Povezani članci

Leave a Comment